Co zobaczyć w bibliotece Strahov

Wystawa biblioteczna

Zanim dotrzesz do którejkolwiek z dwóch słynnych sal, zwiedzanie otwiera wystawa biblioteczna — pomieszczenie do przejścia z gablotami, w których prezentowana jest rotacyjna selekcja historycznych ksiąg z Strahova i faksymile jego najcenniejszych rękopisów, obok paneli wyjaśniających historię kolekcji. W przeciwieństwie do samych sal ta część zwiedzania jest zaprojektowana do uważnego oglądania: możesz pochylić się nad gablotami i bez pośpiechu przyjrzeć się poszczególnym woluminom, oprawom i iluminowanym stronom w sposób, na jaki Sale Teologiczna i Filozoficzna nie pozwalają.

Warto potraktować tę wystawę jako coś więcej niż korytarz prowadzący do sal. Kontekst, jaki daje — jak kolekcja była budowana, tracona i odbudowywana, co dany rękopis czy technika oprawy mówi o swojej epoce — sprawia, że widoki z progu, które następują, stają się znacznie bardziej znaczące, zwłaszcza jeśli nie znasz jeszcze historii grabieży z 1648 roku ani odbudowy z lat 80. XVIII wieku. Panele na całej wystawie są napisane dla ogólnego odbiorcy, a nie specjalistów, i dają wystarczająco dużo kontekstu na temat historii opactwa — grabieży z 1648 roku, dwóch kampanii odbudowy — że obie sale nabierają więcej sensu, gdy do nich dotrzesz. To także miejsce, w którym najwyraźniej poczujesz, jak duża jest cała kolekcja: 200 000 woluminów to abstrakcyjna liczba, dopóki nie zobaczysz z bliska garści pojedynczych opraw, tłoczonych skórzanych okładek i ręcznie opisanych grzbietów, z których każdy jest częścią całości przyćmiewającej wszystko, co może pokazać jedna gablota. Oznaczenia są w języku czeskim i angielskim, więc międzynarodowi zwiedzający nie potrzebują przewodnika ani audioprzewodnika, by podążać za opowieścią wystawy, choć zwiedzanie z przewodnikiem, które może zorganizować nasz zespół, sięga znacznie głębiej dla każdego, kto tego chce.

Sala Teologiczna, widziana z progu

Pierwsza z dwóch sal to Sala Teologiczna, zbudowana w latach 1671–1679 i oglądana z progu wejścia, a nie zwiedzana od środka. To, co z niego widać, jest i tak imponujące: długa sala wyłożona po obu stronach około 18 000 tomów teologicznych za pozłacanymi stiukowymi ramami, a regały sięgają niemal po sufit w całości pokryty freskiem. Siard Nosecký, mnich z opactwa, namalował ten sufit w latach 20. XVIII wieku na temat prawdziwej mądrości, a z progu cała kompozycja jest widoczna jednym spojrzeniem w sposób, w jaki nie byłaby bezpośrednio pod nią.

Poszukaj pary dużych globusów stojących na obu końcach sali — jednego niebieskiego, jednego ziemskiego, wykonanych w Republice Zjednoczonych Prowincji w XVII wieku. Ich malowane powierzchnie rejestrują konstelacje i linie brzegowe tak, jak rozumieli je ówcześni europejscy kartografowie, wraz z domysłami i lukami, które późniejsze odkrycia miały skorygować. Z progu czytają się jak dwa ciemne, masywne znaki przestankowe na obu końcach sali zdominowanej poza tym przez złoto i ciepłe drewno. Zatrzymaj się na chwilę w progu, by po prostu pozwolić oczom się przyzwyczaić i przebiec wzrokiem całą długość sali, zanim zaczniesz wyłapywać szczegóły. Pozłacane stiukowe ramy wokół każdej półki inaczej łapią dostępne światło w zależności od pory dnia i sezonu, więc sala może wyglądać zauważalnie cieplej w niskim świetle zimowego poranka niż w jaśniejszym południowym słońcu lata. Szczególnie fotografowie doceniają kąt z progu, gdy już pogodzą się z tym, że nie będą chodzić po posadzce — symetria sali, z dopasowanymi globusami i równymi rzędami grzbietów, komponuje się dobrze z ustalonego punktu widzenia w sposób, w jaki bliższe, wędrujące spojrzenie często nie potrafi.

Sala Filozoficzna, widziana z progu

Druga sala, a dla większości zwiedzających główny punkt zwiedzania, to Sala Filozoficzna — 32 metry długości, 10 metrów szerokości i 14 metrów wysokości, znacznie większa niż Sala Teologiczna. Jej dwupoziomowe orzechowe regały wcale nie zostały wykonane dla tego pomieszczenia: zostały wyrzeźbione dla klasztoru Louka na Morawach i przywiezione do Pragi, gdy ten klasztor został rozwiązany w latach 80. XVIII wieku, co nadaje sali nieco poskładaną z różnych części historię, która nie jest oczywista z progu, ale dodaje prawdziwej głębi, gdy już ją znasz.

Tym, co jednak dominuje w widoku, jest sufit. W 1794 roku wiedeński malarz Franz Anton Maulbertsch wraz z jednym asystentem pokryli całe sklepienie freskiem „Intelektualny postęp ludzkości" w około sześć miesięcy — jednym rozległym freskiem prowadzącym od Mojżesza, Adama i Ewy przez Salomona i Sokratesa aż do Aleksandra Wielkiego i świętego Pawła głoszącego w Atenach. Z progu pełne 32 metry długości sali układają się niemal jak teleskop, dając wyraźny widok wzdłuż całego pomieszczenia i w górę, w centralne sceny fresku, nawet bez chodzenia po posadzce. Daj oczom czas na metodyczne przejście przez fresk, zamiast próbować ogarnąć cały sufit naraz — zacznij przy końcu z progiem i pozwól spojrzeniu wędrować wzdłuż sali, wyłapując poszczególne postacie, gdy wyłaniają się z tłumu ciał i obłoków. Nawet bez formalnego wykształcenia artystycznego większość zwiedzających potrafi rozpoznać przynajmniej garść postaci biblijnych i klasycznych, gdy już wiedzą mniej więcej, gdzie szukać, a sam wysiłek ich odnajdywania jest częścią tego, co czyni tę salę zapadającą w pamięć, a nie tylko imponującą.

Gabinet Osobliwości

Ulokowany obok dwóch wspaniałych sal Gabinet Osobliwości to mniejszy, dziwniejszy przystanek — i oglądany z bliska, w gablotach, a nie z progu. Kupiony przez opactwo w 1798 roku od spadkobierców miejscowego kolekcjonera, należy do starej europejskiej tradycji Wunderkammer, gromadzonej w czasach, gdy historia naturalna, folklor i sztuka pokazu wciąż dzieliły tę samą półkę.

W środku znajdują się sfabrykowane „bazyliszki" złożone z części prawdziwych zwierząt, tak zwane ropuchowe kamienie, w które niegdyś wierzono jako lekarstwo na truciznę, woskowe modele egzotycznych owoców oraz stara broń i pięć żelaznych kul armatnich datowanych na 1742 rok. Wymaga wolniejszego oglądania niż sale — nie ma tu dystansu progu do pokonania, jest tylko pokój małych, dziwnych przedmiotów, wartych przeczytania etykiet, a nie mijania. Ponieważ to pomieszczenie nie ma ograniczenia progu, jakie mają obie sale, warto poświęcić mu czas, zamiast traktować je jako szybki przystanek w drodze do wyjścia. Porównaj sfabrykowane „bazyliszki" z prawdziwymi ropuchowymi kamieniami i kulami armatnimi obok — rozpoznanie, które przedmioty są prawdziwe, a które skonstruowane, to część zabawy. To także użyteczny kontrast dla dwóch wspaniałych sal: podczas gdy one imponują skalą i dekoracją, Gabinet Osobliwości działa w znacznie mniejszym, dziwniejszym rejestrze, i wielu zwiedzających zapamiętuje go równie żywo jak freski. Gabloty są ułożone luźno według typu, a nie ściśle chronologicznie, więc nagradza przeglądanie, a nie czytanie od początku do końca w kolejności — zanurz się tam, gdzie jakiś przedmiot przyciągnie twoje oko.

Dlaczego sale ogląda się z progu

Warto powiedzieć to wprost przed rezerwacją: zwykły bilet nie pozwala wejść do Sali Teologicznej ani do Sali Filozoficznej. Oba pomieszczenia przechowują księgi i freski liczące stulecia i niezastąpione, a otwarcie posadzki na codzienny ruch, kurz i wilgoć od zwiedzających przyspieszyłoby dokładnie ten rodzaj degradacji, któremu konserwatorzy poświęcają całe kariery, by zapobiec. Oglądanie z progu to sposób, w jaki klasztor równoważy publiczny dostęp z ochroną kolekcji, która już nie raz została odbudowana po niemal całkowitej utracie w swojej historii.

W praktyce to ograniczenie kosztuje mniej, niż mogłoby się wydawać. Obie sale są na tyle zwarte, że widok z progu obejmuje całe pomieszczenie — regały, globusy czy szafy biblioteczne i pełny fresk sufitowy — bez niczego ukrytego za kolumną czy poza zasięgiem wzroku. Nie ma też sztywnego limitu czasu w progu, więc w przeciwieństwie do niektórych innych miejsc, gdzie przewodnik szybko popędza grupę, możesz stać i chłonąć szczegóły we własnym tempie, zanim przejdziesz do następnego przystanku zwiedzania. Warto też pamiętać, że rozwiązanie z progiem nie jest unikalne dla Strahova — inne historyczne biblioteki o porównywalnie delikatnych zbiorach stosują podobne podejście z dokładnie tych samych powodów konserwatorskich. Ujęcie tego jako wspólnego standardu, a nie ograniczenia specyficznego dla Strahova, może ułatwić jego zaakceptowanie: widzisz te sale mniej więcej tak, jak większość zwiedzających każdą porównywalnie delikatną historyczną bibliotekę, a nie tracisz dostęp, który inni podróżni otrzymują gdzie indziej.

Sugerowana kolejność zwiedzania

Nie ma jednej obowiązkowej trasy przez Bibliotekę Strahovską, ale większość wizyt przebiega podobnie. Zacznij od wystawy bibliotecznej, ponieważ dawany przez nią kontekst historyczny sprawia, że dwie kolejne sale stają się znacznie bardziej znaczące — wiedza o grabieży z 1648 roku, zanim dotrzesz do Sali Teologicznej, zmienia na przykład sposób, w jaki czytasz pomieszczenie, które inaczej wyglądałoby po prostu na imponująco stare.

Stamtąd większość wizyt obejmuje Salę Teologiczną, następnie Gabinet Osobliwości i kończy się w Sali Filozoficznej, którą wielu zwiedzających uważa za bardziej uderzającą z dwóch i woli zakończyć na niej, niż zobaczyć ją najpierw. To powiedziawszy, nie ma kary za inną kolejność, jeśli układ dnia sugeruje coś innego, albo jeśli wolisz zobaczyć fresk Sali Filozoficznej świeżym okiem na początku zwiedzania, a nie na końcu.

Jeśli zarezerwowałeś Zwiedzanie Łączone, Galeria Obrazów Strahova i historyczne pomieszczenia opactwa stanowią zwykle osobny etap wizyty, przed lub po salach bibliotecznych, w zależności od tego, jak działa trasa danego dnia, więc zaplanuj dodatkowe 45 minut do godziny, których wymaga ten bilet, ponad część biblioteczną.

Niezależnie od tego, jak ułożysz kolejność, oprzyj się pokusie, by spieszyć się ku Sali Filozoficznej jako jedynemu punktowi kulminacyjnemu i pominąć resztę. Globusy Sali Teologicznej, dziwniejsze przedmioty Gabinetu Osobliwości i kontekst wystawy bibliotecznej składają się na pełniejszy obraz Strahova niż sam fresk, a całe zwiedzanie rzadko zajmuje więcej niż 45 minut, nawet w niespiesznym tempie — niewiele zyskasz, przemykając przez wcześniejsze przystanki, by szybciej dotrzeć do końca.

Rodziny z dziećmi często przekonują się, że łatwiej zacząć od Gabinetu Osobliwości, ponieważ jego mniejsze, dziwniejsze przedmioty lepiej przyciągają uwagę młodszych niż architektura którejkolwiek z sal, a potem przejść do Sali Teologicznej i Filozoficznej, gdy ciekawość została już zaspokojona, a nie zachowana na koniec.